Διδαχθείσα ύλη, σχετική βιβλιογραφία και ασκήσεις

Τα βιβλία που αναφέρονται εδώ είναι διαθέσιμα μέσω της ιστοσελίδας της βιβλιογραφίας. [Αν σας ζητηθεί κωδικός, θα πρέπει να συνδεθείτε στην ιστοσελίδα αυτή μέσω VPN.]
Οι αριθμοί αφορούν την αρίθμιση των σελίδων των βιβλίων.
Προστέθηκε το νέο βιβλίο στα Ελληνικά "Αρχές Σύγχρονης Φυσικοχημείας (ΑΣΦ)", προσωρινά εκτός vpn, για να το συμβουλεύεσθε. Ομοίως το βιβλίο του J. M. Hollas Modern Spectroscopy.
2/10/2026: Τι είναι και τι δεν είναι φασματοσκοπία; Τι φυσικά μεγέθη έχει στους άξονες ένα φάσμα; Βασικές εξισώσεις και περιοχές ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων. Εκπομπή μέλανος σώματος, κατανομή Planck, συντελεστές Einstein.
Hollas: xxi-xxv, 27-29, 41-43
Bernath (2nd Ed.): 3-7, 9-10
Softley (en): 1-8
Brown (en): 1-5
Softley (ελ): 1-6
Brown (ελ): 1-4
ΑΣΦ: 92-99, 180-185
9/10/2026: Συντελεστές Einstein. Διπολική ροπή μεταπτώσεως. Διευρύνσεις και μορφές φασματικών γραμμών. Μηχανισμοί διευρύνσεως: φυσικός, Doppler, πιέσεως, κ.ά. Εισαγωγή στα υδρογονοειδή άτομα
Hollas: 27-39, 1-8
Bernath: 7-11, 21-34
McHale: 48-51, 153-170
Softley (en): 17-18, 20
Brown (en): 14-17
ΑΣΦ: 108-109, 194-197
Κατσάνου: 285-294
16/10/2026: Ατομική φασματοσκοπία: Υδρογονοειδή άτομα, κυματοσυναρτήσεις, σφαιρικές αρμονικές συναρτήσεις, σύζευξη τροχιακής στροφορμής και spin, λεπτή υφή, υπέρλεπτη υφή. Φάσματα αλκαλίων
Hollas: 34-39, 1-12
Bernath: 109-124, 137-141
Softley: 8-25, 29-35
Sobelman: 3-15, 34-37, 156-162
ΑΣΦ: 109-127
Κατσάνου: 278-285
Φάσματα H, O, He, Ne, Ar, Na, Li, ήλιου
23/10/2026: Περιστροφική φασματοσκοπία: Ενέργεια, στροφορμή, γωνιακή ταχύτητα και ροπή αδράνειας μορίων, υπολογισμός ροπής αδράνειας, τανυστής ροπής αδράνειας, τύποι στρόβων. Διατομικά και γραμμικά μόρια: Χαμιλτωνιανή, κβαντικοί αριθμοί, ιδιοτιμές ενέργειας και στροφορμής, κυματοσυναρτήσεις, εκφυλισμός, σφαιρικές αρμονικές, διπολική ροπή μεταπτώσεως, κανόνες επιλογής, κατανομή πληθυσμών, θέσεις κορυφών, μορφή φασμάτων, ισοτοπική αντικατάσταση.
Brown: 21-26 (18-22)
Hollas: 103-111
Bernath: 169-173
McHale: 209-212
Carrington: 146-152
Levine: 165-168
ΑΣΦ: 201-210
30/10/2026: Περιστροφική φασματοσκοπία πολυτομικών μορίων: Χαμιλτόνιος τελεστής, κβαντικοί αριθμοί, ιδιοτιμές ενέργειας και στροφορμής, κυματοσυναρτήσεις, εκφυλισμός, κανόνες επιλογής, φυγοκεντρική διόρθωση, μορφές φασμάτων.
Κύριοι άξονες περιστροφής
Brown: 26-29
Bernath: 174-176, 185-200
Zare: 85-86, 89
Hollas: 103-105, 113-114
Banwell: 31-50
Levine: 195-213
Γεωμετρικά χαρακτηριστικά μορίων και φασματοσκοπικές σταθερές περιστροφής
Ασκήσεις
Άσκηση 1: Να βρεθεί πού βρίσκεται το μέγιστο της ακτινοβολίας μέλανος σώματος θερμοκρασίας 37 °C σε φάσμα συναρτήσει συχνότητας και σε ποια θερμοκρασία βρίσκεται το μέγιστο της ακτινοβολίας στη μέση του υπερύθρου (2000 cm-1) σε φάσμα συναρτήσει μήκους κύματος. [Μπορείτε να βρείτε ενδιαφέρουσες πληροφορίες για το θέμα στο άρθρο B. H. Soffer and D. K. Lynch, Some paradoxes, errors, and resolutions concerning the spectral optimization of human vision, Am. J. Phys. 67, 946 (1999).]
Άσκηση 2: Ο συντελεστής Einstein A21 για την πιθανότητα αυθόρμητης αποδιέγερσης ισούται με το αντίστροφο του χρόνου ζωής της διεγερμένης καταστάσεως τ. Ο χρόνος ζωής της καταστάσεως 138Ba 1P1 είναι 8.4 ns και ο βαθμός εκφυλισμού της είναι 3. Η μετάπτωση του 138Ba 1P1 - 1S παρατηρείται σε 18060.263 cm-1. Να υπολογιστούν οι τιμές των συντελεστών Einstein A21, B21, B12.
Άσκηση 3: Ποιο είναι το φασματικό εύρος των μεταπτώσεων του CO στο υπέρυθρο (~2000 cm-1) και στα μικροκύματα (~10 cm-1) λόγω του φαινομένου Doppler σε θερμοκρασία 27 °C;
Άσκηση 4: Η γραμμή Lyman-α του ατόμου του H εμφανίζεται σε ενέργεια ίση με 3/4 της ενέργειας ιοντισμού του ατόμου (Ε = 13.6 eV). Η ακτινοβολία ενός μακρινού γαλαξία παρουσιάζει ερυθρή μετατόπιση και παρατηρείται σε μήκος κύματος λ = 130 nm. Να υπολογίσετε την ταχύτητα κινήσεως του γαλαξία ως προς τη γή.
Άσκηση 5: Υπολογίστε συχνότητα, μήκος κύματος, κυματαριθμό και ενέργεια σε eV της τέταρτης γραμμής της σειράς Brackett του ατόμου του δευτερίου.
Άσκηση 6: Να υπολογίσετε την μέση (αναμενόμενη) τιμή του cosθ για σύστημα που περιγράφεται από την σφαιρική αρμονική συνάρτηση Y10(θ,φ), δηλ. το ολοκλήρωμα <Y10|cosθ|Y10>.
Άσκηση 7: Η φασματοσκοπική σταθερά περιστροφής του 12C16O είναι 1.93127 cm-1 στην θεμελιώδη ηλεκτρονιακή κατάσταση και 1.3099 cm-1 στην διεγερμένη τριπλή ηλεκτρονιακή κατάσταση. Ποιό είναι το μήκος δεσμού στις δύο αυτές καταστάσεις και ποια η τιμή της φασματοσκοπικής σταθεράς για το 13C16O στην θεμελιώδη ηλεκτρονιακή κατάσταση;
Άσκηση 8: Σχεδιάστε την κατανομή πληθυσμών των σταθμών περιστροφικής ενέργειας του 23Na19F σε θερμοκρασία 25 °C και το φάσμα απορροφήσεως στα μικροκύματα (όχι με συνεχή καμπύλη γιατί δεν δίνονται στοιχεία μορφής κάθε κορυφής, αλλά ως σειρά σημείων με συντεταγμένες το μέγιστο καθε κορυφής και τον αντίστοιχο κυματαριθμό). Δίνονται οι φασματοσκοπικές σταθερές στην κατάσταση X1Σ+: Be = 0.4368012 cm-1, De = 1.16 x 10-6 cm-1. Λάβετε υπόψη σας ότι η πιθανότητα μεταπτώσεως είναι ανάλογη του κλάσματος (J+1)/(2J+1).
Άσκηση 9: Δίνονται τα μήκη δεσμών του βενζολίου rCC = 1.399 Å και rCH = 1.101 Å (CRC Handbook of Chemistry and Physics, 83rd Ed., 9-27). Να υπολογισθούν οι ροπές αδρανείας Ia, Ib, Ic και οι αντίστοιχες φασματοσκοπικές σταθερές περιστροφής A, B, C. Να χαρακτηρισθεί ως στρόβος το μόριο και να βρεθεί η διεύθυνση της διπολικής ροπής του. Να υπολογισθεί ο κυματαριθμός της μεταπτώσεως J = 8 ← 7, K = 2 ← 2.
Άσκηση 10: Oι τιμές περιστροφικής σταθεράς για τα ισοτοπομερή του χλωροακετυλενίου HCC37Cl, DCC37Cl και HCC35Cl είναι αντίστοιχα 5572.3 MHz, 5084.2 MHz και 5684.2 MHz. Με την υπόθεση ότι όλοι οι άνθρακες είναι 12C, προσδιορίστε τα τρία μήκη των δεσμών του χλωροακετυλενίου.
6/11/2026: Σύντομη αναφορά στην περιστροφική φασματοσκοπία ασύμμετρων μορίων και τους κύριους άξονες περιστροφής. Δονητική φασματοσκοπία διατομικών μορίων: Καμπύλη δυναμικής ενέργειας, δυναμικό Morse, ενέργεια, κβαντικοί αριθμοί, ενεργειακές στάθμες, φασματοσκοπικές σταθερές, κυματοσυναρτήσεις, κανόνες επιλογής, αναρμονικότητα, φάσμα δονήσεως-περιστροφής.
Bernath: 208-219
Hollas: 137-139, 142-143, 146-149
Banwell: 55-63
McHale: 248-259
ΑΣΦ: 213-231
13/11/2026: Δονητική φασματοσκοπία διατομικών μορίων: κατανομές πληθυσμών, συντελεστές Dunham, εξάρτηση σταθερών από μάζα, απλές επεξεργασίες φασμάτων. Επίδειξη οργάνων ορατού και υπερύθρου, καταγραφή φασματων υπέρύθρου αέρα και CO. Σύντομη εισαγωγή στις δονήσεις πολυατομικών μορίων.

Επιστροφή στην ιστοσελίδα του μαθήματος Μοριακή Φασματοσκοπία.